پای درس اخلاق استاد...(96)

بحث‌های روز پنج‌شنبه در دو قسمت خلاصه می‌شد بخش اول مربوط به مسائل اخلاقی بود بخش دوم هم شرح کوتاهی از نهج‌البلاغه امیرالمؤمنین(سلام الله علیه) امروز چون با این اعیاد شعبانیه همراهیم و این ماه پربرکت به نام مبارک حضرت خاتم انبیا محمد مصطفی(صلّی الله علیه و آله و سلّم) نامیده شد و این صلوات هر روزه آستانه زوال در ماه شعبان که از وجود مبارک امام سجاد(سلام الله علیه) رسیده است از بهترین عرض ادب‌ها به پیشگاه اهل بیت است برخی از مسائل اخلاقی که از این صلوات نورانی استفاده می‌شود را مطرح کنیم. دعای وجود مبارک امام سجاد(سلام الله علیه) با تعلیم آمیخته است زیارت او با تعلیم آمیخته است. آن روز زعیم حوزه علمیه در مکه, مدینه و عراق دیگران بودند یعنی زعیم حوزه علمیه مکه عبدالله‌بن‌عباس بود زعیم حوزه علمیه مدینه ابی‌بن‌کعب بود زعیم حوزه علمیه عراق عبدالله‌بن‌مسعود بود خروجی‌اش هم همین است که شما می‌بینید آشنایان به کتب تفسیر می‌بینند که مرحوم شیخ طوسی(رضوان الله علیه) در تفسیر وقتی از مفسّران مطلبی را نقل می‌کند می‌گوید که قتاده این‌چنین گفته, سدّی این‌چنین گفته, مجاهد این‌چنین گفته اینها همه فارغ‌التحصیل مکه و مدینه و عراق بودند حوزه‌ای که در اختیار اهل بیت باشد متأسفانه نبود, وجود مبارک امام سجاد(سلام الله علیه) با این صحیفه سجادیه حوزه علمیه تألیف کرد. بخشی از ادعیه نورانی آن حضرت در این صحیفه نیامده این زیارت امین‌الله[1] که برای آن حضرت است در صحیفه نیست همین صلوات هر روز ماه شعبان[2] که برای آن حضرت است در صحیفه نیست. وجود مبارک امام سجاد در لابه‌لای دعا همان ﴿یُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ﴾[3] را عمل می‌کردند این زیارت امین‌الله را کسی می‌خواند می‌بیند با زیارت‌های دیگر خیلی فرق می‌کند بخش اوّلش عرض ادب و زیارت است اما بخش دومش معارف توحیدی و اخلاق و تهذیب نفس است این اصلاً با زیارت سازگار نیست «اللهمّ إنّ قلوب الْمُخبتین إلیک والهة»[4] و امثال ذلک اینها که به بحث زیارت نمی‌خورد آنچه وجود مبارک امام سجاد دارد همان ﴿یُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ﴾ است این صلوات شعبانیه هم همین‌طور است چه اینکه بخش‌هایی از دعاهای وجود مبارک حضرت امیر هم همین‌طور است یک وقت است ما می‌گوییم خدایا صلوات بفرست بر پیامبرت که او ما را هدایت کرده کتاب آورده و مانند آن این ضمن اینکه صلوات است عرض ادب است از سنخ تعلیق حکم بر وصف مُشعر به علیّت است; یک وقت است می‌گویند این آقا را محترم بشمارید گرامی بدارید آن وقت سؤال می‌کنند چرا می‌گویند برای اینکه دانشمند است; یک «چرا» باید باشد یک «چون» هم دارد اما یک وقت می‌گویند این دانشمند را گرامی بدار این تعلیق حکم بر وصف دیگر نیازی به «چرا» و «چون» ندارد. این صلواتی که وجود مبارک امام سجاد دارد آن سه, چهار صلوات اوّلش همه‌اش مُعلَّل است «اللهمّ صلّ علی محمد و آل محمد», چرا؟ چون شجره نبوّت‌اند, مُختلَف الملائکه‌اند, مُختلف ملائکه یعنی جای رفت و آمد ملائکه, جایی است که فرشته‌ها مرتب رفت و آمد می‌کنند مختلف ملائکه‌اند معدن علم‌اند اهل بیت وحی‌اند همه اینها حدود وسطاست برای اثبات محمول برای موضوع, چرا صلوات بر پیامبر و آلش؟ چون اهل بیت وحی‌اند, چرا؟ چون معدن علم‌اند, چرا؟ چون شجره نبوّت‌اند, چرا؟ چون مختلف ملائکه‌اند این پنج جمله که در آن صلوات اول است پنج برهان است یعنی پنج حدّ وسط است وحدت و کثرت ادلّه, تابع وحدت و کثرت آن حدود وسطاست اگر حدّ وسط یکی بود منتها به چهار تقریب این می‌شود یک دلیل, نباید گفت ما پنج دلیل اقامه کردیم اما اگر جوهر حدّ وسط با حدّ وسط دیگر فرق کرد می‌شود دو برهان اینجا پنج حدّ وسط است بعد فُلک جاریه هم راجع به نجات‌بخشی اینهاست نجاتِ سیاسی, نجات فرهنگی و مانند آن, طاهرین اخیار بودن هم همین است. این چند بخش اول که گذشت بعد به دعاها می‌رسیم در دعاها خودمان را مشمول سِعه رحمت ذات اقدس الهی می‌کنیم در سایه رحمت بی‌انتهایی که خدا نصیب پیامبر می‌کند بعد می‌گوییم این حضرت را شفیع ما قرار بده «وَاجْعَلْهُ لی‏ شَفیعاً مُشَفَّعاً وَطَریقاً اِلَیْکَ مَهیَعاً»[5] شما این مفاتیح‌هایی که ترجمه شده را ببینید اینها خیال کردند که یعنی خدایا یک راه راست بین من و خودت قرار بده این ترجمه آن دعا نیست در این جمله ما به خدا عرض می‌کنیم خدایا این ماه که ماه اوست و این ماه صدر و ذیلش رحمت است و رحمت بودنِ صدر و ذیل آن برای این است که نبیّ رحمت شب‌ها را به نماز و روزها را به روزه می‌گذراند «یَدْاَبُ فی‏ صِیامِهِ‏ وَقِیامِهِ فی‏ لَیالیهِ» یعنی این زمان را این متزمّن پربرکت کرد همان‌طوری که مکان را این متمکّن، پربرکت می‌کند چرا ماه شعبان محفوف به رحمت است برای اینکه شب و روزش با عبادت پیغمبر زینت گرفت «یَدْأبُ» دأبِ او یعنی سنّت او, عادت مستمرّ او این بود که شب‌ها را به قیام و روزها را به روزه می‌گذراند «یَدْاَبُ فی‏ صِیامِهِ‏ وَقِیامِهِ فی‏ لَیالیهِ وَاَیَّامِهِ بُخُوعاً لَکَ فی‏ اِکْرامِهِ»[6] پس این ماه, ماه رحمت است این زمان ذاتاً رحمت نیست بلکه این متزمّن است که این زمان را مرکز رحمت کرده. ما با این پیامبر چه کار داریم در همین دعای نورانی وجود مبارک امام سجاد(سلام الله علیه) به ما آموخت که بگوییم خدایا ما را به همراه این حضرت ببر (یک) «وَاجْعَلْهُ لی» نه «و اجعل لی», «وَاجْعَلْهُ لی‏ شَفیعاً مُشَفَّعاً وَطَریقاً اِلَیْکَ مَهیَعاً» خدایا نبوّت را که نبوّت یعنی اهل بیت وحی یعنی مجموع قرآ‌ن و عترت، این مجموع قرآن و عترت برای من راه باشد شفیعِ راه من هم همین راهنمای ماست که در خدمت او هستیم این را برای من راه قرار بده, تو راه قرار دادی فرمودی صراط مستقیم هست ولی من می‌خواهم این راه را توسعه بدهی مَهیع به معنی مستقیم نیست مهیع یعنی طریق وسیع. جُحفه در نزدیک جَدّه که یکی از مواقیت حاجیان است جحفه را که جحفه نامیدند اصلش جحفه نبود این منطقه وسیعی بود که حاجیان و معتمران احرام می‌بستند می‌گفتند ارضِ مَهیعه, ارض مهیعه یعنی زمینِ باز که مزاحمتی در کار نیست هر که هر جا بخواهد برود احرام ببندد جا دارد این اول, اسمش ارض مهیعه بود با آمدن سیل و دیدن اجحاف که مقداری از زمین را بُرد شده جحفه وگرنه در اصل نامش ارض مهیعه بود مهیع و مهیعه یعنی زمینِ باز و وسیع که کسی مزاحم کسی نیست در این دعا عرض می‌کنیم خدایا! نبوّت او را, رسالت او را, بیت وحی او را برای من یک طریق باز قرار بده که من اگر بخواهم, هیچ کسی مزاحم من نباشد خب آن طریقی که مزاحمت‌بردار نیست کدام طریق است اگر کسی بخواهد عالِم بشود عادل بشود متواضع بشود هیچ کسی مزاحم او نیست اما یک ذرّه بخواهد خودخواه و مغرور و خودبین بشود هم مزاحم دیگران است هم دیگران مزاحم او هستند الآن در این محلّ نماز اگر همه بخواهند متواضع باشند هیچ مزاحمتی در کار نیست همه بخواهند فروتن باشند هیچ مزاحمتی نیست اما اگر یک نفر بخواهد متکبّر باشد در موقع رفتن تمام تلاش و کوشش او این است که جلو برود خب این مزاحم دیگران است آن تکبّر است که ضیق‌آور است نه تواضع, آن خودخواهی است که مدار بسته است نه خدابینی اگر کسی واقعاً در خدمت وحی و نبوّت بود این یک طریق مهیعه دارد راحت است نه بیراهه می‌رود نه راه کسی را می‌بندد و اگر ـ خدای ناکرده ـ مشکلی داشت این راهِ بسته است این راهِ بسته به مقصد نمی‌رسد اینکه فرمود: ﴿فَهُمْ فِی رَیْبِهِمْ یَتَرَدَّدُونَ﴾[7] این تردید در مقابل آن شک است شک مربوط به اندیشه است تردید مربوط به عزم اگر کسی نابینا باشد به جای اینکه در را ببیند به طرف دیوار می‌رود به طرف دیوار شرقی می‌رود می‌بیند بسته است به طرف دیوار غربی می‌آید می‌بیند بسته است این ردّ مکرّر را می‌گویند تردید، خاصیّت باب تفعیل هم همان مبالغه و شدّتش است این ردّ مکرّر بی‌نتیجه را می‌گویند تردید ﴿فَهُمْ فِی رَیْبِهِمْ یَتَرَدَّدُونَ﴾ تردّد هم همین است ولی اگر انسان وارد یک طریق مهیعه شد بدون مزاحمت به مقصد می‌رسد ما در این صلوات نزدیک ظهر بعد از این درود فرستادن‌ها با همه براهینی که هست که اینها شجره نبوت‌اند اینها معدن علم‌اند مُختلف ملائکه هستند طاهرین‌اند اخیارند فُلک جاریه هستند کسی جلو بیفتد خطر دارد دنبال بیفتد خطر دارد با اینها باشد نجات پیدا می‌کند بعد از گفتن همه اینها عرض می‌کنیم خدایا ما را با این راه مأنوس بکن که ما با سنّت او با قرآنِ او با روایات او به عنوان یک طریق مهیع و وسیع بتوانیم به خدمت تو بار یابیم بنابراین این ماه, ماه رحمت و برکت است برکتش هم به وسیله این ذوات قدسی است امروز همه برکات این ماه به وسیله وجود مبارک ولیّ عصر(ارواحنا فداه) است که همان کار پیامبر(صلّی الله علیه و آله و سلّم) را وجود مبارک حضرت حجّت دارند انجام می‌دهند پس این ماه, ماه رحمت است به برکت صیام و قیام آن حضرت و برای ما طریق مهیعه است اگر ما با این دعا زندگی کنیم این کشور امن می‌شود نه تنها اختلافی در کار نیست کارها به وداد و صفا و صمیمت برمی‌گردد که ا‌ن‌شاءالله پایانش همین خواهد بود.
اما بخش دوم که مربوط به بیان کوتاهی از نهج‌البلاغه حضرت امیر است ملاحظه فرمودید که سیر بحث ما به آن پنجاه و سومین نامه حضرت رسید که در آنجا چند جمله کلیدی داشت که آن جمله‌های کلیدی خیلی محلّ بحث بود یکی از آن جمله‌های کلیدی این بود که فرمود: «إِنَّمَا عِمَادُ الدِّیْنِ وَ جِمَاعُ الْمُسْلِمِیْن وَالْعُدَّةُ للْأَعْدَاءِ الْعَامَّةُ مِنَ الْأُمَّةِ» فرمود مالک! تو که حالا رفتی به مصر باید بدانی همان‌طوری که ستونِ شریعت, نماز است ستون سیاست هم مردم‌اند مردم را بخواهی رها کنی, از نظر سیاست, بی‌ستونی مثل اینکه کسی نماز را رها کند, از نظر شریعت, بی‌ستون است این «الصلاة عمود الدین»[8] را هم این خاندان فرمودند که عِدل قرآن کریم‌اند و گرنه در قرآن که نیست مردم ستون دین‌اند هم طبق فرمایش ایشان است منتها تفاوت جوهری این است که اگر گفته شد «الصلاة عمود الدین» وظیفه مردم را مشخص می‌کند که این ستون دین را حفظ بکنند اما وقتی حضرت فرمود ستونِ دین, مردم‌اند مردم باید خودشان را بشناسند ثابت‌قدم باشند دینشان را حفظ بکنند ستونِ شریعت را حفظ بکنند در بخش‌های سیاسی و فرهنگی هم روی پای خودشان بایستند مسئولین هم موظف‌اند آنها را به عنوان ستون دین بشناسند.
فردا روز انتخابات ریاست جمهوری است و همچنین انتخابات شوراها همه ما البته این مسئولیت را داریم که هم در انتخابات ریاست جمهوری هم در انتخابات شوراها شرکت کنیم برای اینکه حفظ این نظام, سیاست این نظام به وسیله مردم است حضرت نفرمود مردم استحقاق این را دارند فرمود ستون دین, مردم‌اند خب ما باید خودمان را بشناسیم به عنوان مسلمان, باید بدانیم که ستونِ سیاست دینی هستیم ستون فرهنگ دینی هستیم ستون مسائل اجتماعی دینی هستیم وقتی خودمان را به عنوان یک ستون شناختیم محکم هستیم و به بیگانه طمع نمی‌کنیم به شرق یا غرب طمع نمی‌کنیم, وقتی مستقل شدیم حالا که روی پای خودمان ایستادیم همه جوانب و شئون خودمان را هم کاملاً احیا می‌کنیم هرگز نمی‌گوییم به ما چه ربطی دارد ببینید در قرآن کریم فرمود ذات اقدس الهی ما را آفریده برای آباد کردن زمین، فرمود من همه امکانات را به شما دادم و از شما جدّاً می‌خواهم که زمین را آباد کنیم ﴿هُوَ أَنشَأَکُم مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَکُمْ فِیَها﴾[9] این «استعمر» که از باب استفعال است این الف و سین و تاء در این‌گونه از موارد، آن طلب را می‌رساند یعنی من از شما جدّاً می‌خواهم که زمین را آباد کنید خب زمین با حضور مردم آباد می‌شود یا با غیبت مردم؟! آن سیاست اسلامی آن نظام اسلامی آن فرهنگ اسلامی آن اقتصاد اسلامی با حضور مردم آباد می‌شود یا با غیبت مردم؟! فرمود من از شما می‌خواهم که زمین را آباد کنند آباد کردن زمین به چیست؟ ﴿هُوَ أَنشَأَکُم مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَکُمْ فِیَها﴾ در قرآن کریم خدا فرمود من از شما می‌خواهم که شما کشورتان را آباد کنید. اگر بیان نورانی وجود مبارک حضرت امیر(سلام الله علیه) است فرمود مردم, ستون دین‌اند اگر استقلال, دینی بود سیاست, دینی بود نظام, دینی بود فرهنگ, دینی بود ستون این استقلال و سیاست و فرهنگ, مردم‌اند آن وقت مردم متدیّن, مردم آگاه که راهشان را با همین صلوات شعبانیه و امثال این پیدا کردند نه بیراهه می‌روند نه راه کسی را می‌بندند این مردم هم حضور پیدا می‌کنند هم با یکدیگر مشورت می‌کنند که اصلح کیست و هم در انتخاب اصلح غفلت نمی‌کنند که امیدواریم خدای سبحان این توفیق را به همه عطا کند که ـ ان‌شاءالله ـ فردا آگاهانه در انتخابات شرکت کنند! من مجدداً مقدم شما را گرامی می‌دارم و این اعیاد پربرکت را به همه شما تهنیت عرض می‌کنم از ذات اقدس الهی مسئلت می‌کنیم که امر فرج ولیّ‌اش را تسریع بفرماید! نظام ما, رهبر ما, مراجع ما, حوزه‌ها و دانشگاه‌های ما, ملت و مملکت ما را در سایه ولیّ‌اش حفظ بفرماید! روح مطهر امام راحل و شهدا را با انبیا محشور بفرماید! بیداری اسلامی خاورمیانه را به مقصد نهایی برساند! مشکلات مملکت را در بخش اقتصاد و مسکن و ازدواج جوان‌ها به بهترین وجه حل بفرماید! فرزندان ما را تا روز قیامت از بهترین شیعیان اهل بیت(علیهم السلام) قرار بدهد! لحظه‌ای ما را به غیر خودش واگذار نفرماید! لحظه‌ای ما را از خیر خودش محروم نفرماید! پایان امور همه را به خیر و سعادت ختم بفرماید!
«غفر الله لنا و لکم و السلام علیکم و رحمة الله و برکاته»


[1] . مصباح المتهجد, ص738 و 739.
[2] . مصباح المتهجد, ص828 و 829.
[3] . سورهٴ بقره, آیهٴ 129؛ . سورهٴ آل عمران, آیهٴ 164؛ . سورهٴ جمعه, آیهٴ 2.
[4] . مصباح المتهجد, ص738.
[5] . مصباح المتهجد, ص829.
[6] . مصباح المتهجد, ص829.
[7] . سورهٴ توبه، آیهٴ 45.
[8] . الامالی (شیخ طوسی), ص529.
[9] . سورهٴ هود, آیهٴ 61.

/ 0 نظر / 11 بازدید